'Toen het spannend werd'

25 november 2020 Nationale Onderwijsweek

Je kon erop wachten. Op het moment dat het coronavirus de coronacrisis werd, doken, zoals in elke crisis, de eerste geluiden op dat we deze crisis toch vooral als kans moesten aangrijpen. Een gedwongen adempauze die de gelegenheid bood een aantal dingen echt anders te doen in onze maatschappij en economie. Ik heb nog maar weinig actie gezien.  

Het onderwijs heeft niet de kans gehad om tijdens de crisis te navelstaren en overpeinzen hoe het in de toekomst anders kan. Maar actie was er in overvloed. Het onderwijs is in korte tijd totaal anders ingericht; noodgedwongen is volop geëxperimenteerd en geïnnoveerd. Genadeloos kwamen kansen én sluimerende problemen haarscherp in beeld. Die snelle innovatie was best bijzonder voor een sector waar iedereen een visie op heeft, maar waarin het (misschien daardoor) zelden lukt iedereen voor zo’n visie te enthousiasmeren. 

De abrupte overstap op digitaal onderwijs was voor iedereen wennen: docenten sprongen noodgedwongen over op digitale lessen, leerlingen kregen veel meer eigenaarschap en de meeste ouders waren opeens ook docent. Toen het echt moeilijk werd, voelde iedereen een gedeelde verantwoordelijkheid voor het onderwijs. Wat mij betreft is dat een belangrijke les: als het echt spannend is, voelen we ons blijkbaar samen verantwoordelijk. Maar eigenlijk is het onderwijs altijd spannend en belangrijk genoeg om een gedeelde verantwoordelijkheid voor te voelen. Waarom, bijvoorbeeld, verspillen we tijd en energie aan onzinnige concurrentie die ertoe leidt dat leerlingen een toenemende prestatiedruk ervaren? Druk vanuit thuis om op een zo hoog mogelijk niveau te slagen. Druk vanuit school om zo hoog mogelijke cijfers te halen. En druk om (buitenschoolse) activiteiten te ondernemen voor de toelating op het vervolgonderwijs  

Een andere les, een die geen verrassing hoeft te zijn: het is makkelijker schakelen en innoveren als je daar de faciliteiten voor hebt. De kansenongelijkheid in onze maatschappij en ons onderwijssysteem werd blootgelegd en uitvergroot. Voor alle leerlingen werd het bezit van digitale middelen een must, maar dat was voor lang niet iedereen weggelegd. Er is hard gewerkt om dat te repareren, maar een recht op digitale middelen voor élke leerling, bijvoorbeeld door de Wet Gratis Schoolboeken te innoveren, zou geen overbodige luxe zijn. 

We hebben prachtige voorbeelden gezien van innovatieve digitale lessen. Maar hoe creatief ook, het gaat op school niet alleen om de lessen. Dat het welzijn van leerlingen achteruitging en de kansenongelijkheid toenam, toont vooral iets anders aan. Het enorme belang van de school als plek waar álle leerlingen rustig kunnen leren, waar leeftijdsgenoten elkaar kunnen ontmoeten en waar je je kunt ontwikkelen als mens. Dat misten we het meest tijdens de schoolsluiting, dus daar moet de focus op nu de scholen weer open zijn. Niet als grote visie, maar als gedeelde verantwoordelijkheid waar we nú aan kunnen werken. 

Nienke Luijckx, voorzitter Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) 

Uit de Nationale Onderwijskrant, najaar 2020

Blijf op de hoogte

Winnaars, evenementen, onderwijsnieuws als je niets wilt missen, meld je je hier eenvoudig aan voor de nieuwsbrief.