Dinsdag 11 november 2025 staat in het geheugen gegrift van Marenka van Toor, expert onderwijs en innovatie bij Het Westeraam in Elst. Het dak van de Hogeschool Leiden ging eraf toen zij en haar collega’s de Nationale Onderwijsprijs in de wacht sleepten in de categorie voortgezet onderwijs met hun WereldOnderwijs. Wat maakt dat WereldOnderwijs nu zo bijzonder? Marenka: ‘Alle collega’s hebben, op de een of andere manier, een aandeel in het winnen van de prijs. Dit onderwijs maken we echt samen.’ Marenka vertelt over het innovatieve onderwijsconcept van Het Westeraam.

Boost voor het WereldOnderwijs

Het Westeraam is een vmbo-school met 640 leerlingen. Er is een tweejarige brede brugklas (basis, kader en gemengde leerweg, red.) en met een groepsgrootte van ongeveer 20 worden leerlingen allemaal gezien en krijgen ze de aandacht die ze nodig hebben. Na twee jaar volgt de determinatie. Marenka: ‘Met ons WereldOnderwijs ontwikkelen we onderwijs dat leerlingen als betekenisvol ervaren, dat aansluit bij hun leerbehoeften en waarbij aandacht is voor basisvaardigheden. We leiden onze leerlingen ermee op tot wereldburgers in een wereld in transitie. De leerlingen krijgen op dit moment alleen WereldOnderwijs in de onderbouw, maar volgend jaar starten we er ook mee in klas 3. Die plannen waren er al lang, maar het winnen van het Nationale Onderwijsprijs heeft ons wel een boost gegeven.’

Thematisch werken aan maatschappelijke vraagstukken

Voor het WereldOnderwijs op Het Westeraam werken alle vakken samen. Marenka: ‘In de onderbouw werken veertien klassen twee dagdelen per week tegelijkertijd aan maatschappelijke vraagstukken. Ze zijn allemaal modulair bezig met wat we expedities noemen. Docenten van verschillende vakken bereiden samen lessen voor en delen kennis en expertise over de inhoud.’ Een expeditie ziet er telkens anders uit. Marenka: ‘We vinden het belangrijk de wereld de school in te halen, maar gaan ook graag naar buiten.’ Zo springen leerlingen en docent op de fiets voor een les reddingszwemmen, waarbij ze ook leren kaartlezen, en elkaars hartslag meten. Een andere dag komt de Wensambulance op school en zijn leerlingen helemaal enthousiast over het feit dat ze echt op een brancard mochten liggen. Marenka: ‘Ze leren vaardigheden die bij verschillende vakken terugkomen.’     

Ontwerpen via backward design

Het ontwerpen van het WereldOnderwijs van Het Westeraam vroeg om een nieuwe manier van denken, waarbij niet lesmethodes maar leerdoelen centraal stonden. Marenka: ‘We zijn begonnen vanuit backward design en hebben van ieder vak een collega aan tafel gevraagd. Samen zetten we op rij wat een leerling moet kunnen aan het eind van leerjaar 4, 3, 2 en 1. Vervolgens stelden we ons de vraag hoe we het leren zichtbaar wilden maken en welke lessen en lesdoelen hierbij zouden horen. De inhoud van de lessen kwam pas helemaal aan het eind van het traject.’

Leercirkels, reisplannen en reisverslagen

In ‘werelden’ doorloopt iedere leerling een leercirkel met vaste onderdelen: er wordt een reisplan opgesteld, met reisdoelen en een reisverslag. Leerlingen ontvangen geen cijfers, maar brengen hun ontwikkeling in kaart met rubrics. Docenten ontwerpen, schrijven en reviseren met elkaar, vakoverstijgend en thematisch. Alles wordt zelf gemaakt en gebouwd. Marenka: ‘Deze manier van werken vraagt lef en doorzettingsvermogen, en we investeren ervoor in onze mensen: dit doen we samen, iedere docent en vakgroep doet mee. Je verbindt je als docent aan het verhaal.’ De school heeft geen teamleiders en teams zijn zelforganiserend. Marenka: ‘We geven docenten vertrouwen: jij hebt de regie op wat je doet en waarom je doet wat je doet.’ 

Kopiëren bestaat niet

Het Westeraam krijgt veel bezoek van nieuwsgierige concullega’s. Marenka: ‘Kopiëren bestaat niet, maar er liggen een aantal basisprincipes ten grondslag aan ons WereldOnderwijs. Scholen moeten werken vanuit vertrouwen en nieuwsgierigheid, hun leerlingen willen laten leren binnen en buiten school met de regio als klaslokaal, de stap willen zetten van losse vakken en projecten naar een integrale leerlijn, de samenwerking willen zoeken en aangaan met externe organisaties en scholen en durven te kiezen en investeren in een professionele cultuur waarin teams samen onderzoeken en verbeteren. Als je zo’n school bent, dan kun je WereldOnderwijs bieden of je onderwijs anders vormgeven. Je onderwijs moet er wel voor op zijn kop en niet een onderdeeltje. En ja, dan heb je moeilijke gesprekken en moet je soms afscheid nemen van een collega.’

Kom! Kijk! Beleef!

Het winnen van de Nationale Onderwijsprijs 2025 was voor Marenka en haar collega’s een fantastische erkenning en waardering voor hun werk: ‘Het liet zien dat het kan: docenten als ontwerper van hun onderwijs!’ Marenka vond het leuk deze dag ook andere deelnemende scholen te leren kennen: ‘Het was zo mooi om te zien hoe ook andere scholen anders durven kijken naar onderwijs.’ De deuren van Het Westeraam staan dan ook altijd open voor geïnteresseerden: ‘Ik zou zeggen: kom! Kijk! Beleef! Het maakte me gelukkig andere scholen te zien met prachtig, mooi en uniek onderwijs, passend bij de eigen ontwikkeling en populatie. We zijn veel te veel zelf het wiel aan het uitvinden, dus laten we delen!’